بررسی رابطه بین تمرکز مشتری و اجتناب مالیاتی در بورس اوراق بهادار تهران

نویسندگان

  • ابوالفضل فرج خواه * گروه آموزشی حسابداری، دانشگاه پیام نور مشهد، مشهد، ایران.

https://doi.org/10.22105/ssfmi.v3i1.103

چکیده

هدف: اجتناب مالیاتی به‌عنوان یکی از موضوعات کلیدی در حوزه حسابداری و مالی، نقش مهمی در کیفیت گزارشگری مالی، شفافیت اطلاعات و کارایی تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران ایفا می‌کند. در ادبیات پژوهش، عوامل متعددی بر رفتار اجتناب مالیاتی شرکت‌ها اثرگذار شناخته شده‌اند، بااین‌حال نقش برخی ویژگی‌های عملیاتی نظیر تمرکز مشتری کمتر موردتوجه قرار گرفته است. تمرکز مشتری، بی‌معنای وابستگی قابل‌توجه فروش شرکت به تعداد محدودی از مشتریان عمده، می‌تواند شرکت‌ها را در معرض ریسک‌های اقتصادی و فشارهای عملیاتی قرار دهد. ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر تمرکز مشتری بر اجتناب مالیاتی در شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران انجام شده است تا شکاف موجود در ادبیات را پوشش دهد.

روش‌شناسی پژوهش: این پژوهش از نوع کاربردی و با رویکرد کمی و مبتنی بر داده‌های تاریخی است. جامعه آماری شامل کلیه شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران طی دوره زمانی ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۳ بوده است که با اعمال معیارهای حذف (از جمله حذف شرکت‌های واسطه‌گری مالی)، تعداد ۱۴۷ شرکت به‌عنوان نمونه نهایی انتخاب شدند. داده‌های موردنیاز از صورت‌های مالی شرکت‌ها استخراج و برای آزمون فرضیه‌ها از روش رگرسیون داده‌های تابلویی استفاده شد. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزار Stata نسخه 17 و در سطح اطمینان %95 انجام گرفت.

یافته‌ها: نتایج حاصل از آزمون فرضیه‌های پژوهش نشان داد که بین تمرکز مشتری و اجتناب مالیاتی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. به‌عبارت‌دیگر، افزایش وابستگی شرکت‌ها به مشتریان عمده، منجر به افزایش سطح اجتناب مالیاتی می‌شود. این یافته بیانگر آن است که شرکت‌ها در مواجهه با ریسک‌های ناشی از تمرکز مشتری، به‌منظور حفظ ثبات سودآوری و بهبود انعطاف‌پذیری مالی، به استفاده از راهبردهای اجتناب مالیاتی روی می‌آورند.

اصالت/ارزش افزوده علمی: پژوهش حاضر با تمرکز بر نقش تمرکز مشتری به‌عنوان یکی از عوامل کمتر بررسی‌شده در ادبیات، به غنای دانش موجود در حوزه رفتار مالیاتی شرکت‌ها کمک می‌کند. این مطالعه با ارایه شواهد تجربی از بازار سرمایه ایران، نشان می‌دهد که ساختار روابط تجاری شرکت‌ها می‌تواند بر تصمیمات مالیاتی آن‌ها تاثیرگذار باشد. همچنین، نتایج این پژوهش دارای پیامدهای کاربردی برای سیاست‌گذاران، نهادهای نظارتی و سرمایه‌گذاران است و می‌تواند در بهبود چارچوب‌های نظارتی و افزایش شفافیت مالی مورداستفاده قرار گیرد.

کلمات کلیدی:

تمرکز مشتری، اجتناب مالیاتی، ویژگی‌های بازار محصول

مراجع

  1. [1] Bayat, E., Hajian, N., & Habibi, R. (2020). Investigating the impact of tax risk and tax avoidance on the cost of borrowing. Accounting and management perspective, 3(30), 32-54. (In Persian). https://civilica.com/doc/1195164/
  2. [2] Eskafi Asl, M., & Tariverdi, Y. (2020). Customer focus and earnings management: An empirical study of tehran stock exchange. Accounting and auditing research, 12(48), 137-156. (In Persian). https://manuscript.isc.ac/Inventory/8/1203087.htm
  3. [3] Chen, S., Li, Z., Han, B., & Ma, H. (2021). Managerial ability, internal control and investment efficiency. Journal of behavioral and experimental finance, 31, 100523. https://doi.org/10.1016/j.jbef.2021.100523
  4. [4] Moradi, M., Deldar, M., & Sabermahani, M. (2019). The impact of customer focus on corporate dividend policy. Financial management strategy journal, 7(1), 95-122. (In Persian). https://www.sid.ir/paper/366297/fa
  5. [5] Patatoukas, P. N. (2012). Customer-base concentration: Implications for firm performance and capital markets: 2011 American accounting association competitive manuscript award winner. The accounting review, 87(2), 363–392. https://doi.org/10.2308/accr-10198
  6. [6] Dhaliwal, D., Michas, P. N., Naiker, V., & Sharma, D. (2020). Greater reliance on major customers and auditor going-concern opinions. Contemporary accounting research, 37(1), 160–188. https://doi.org/10.1111/1911-3846.12551
  7. [7] Desai, M. A., & Dharmapala, D. (2006). Corporate tax avoidance and high-powered incentives. Journal of financial economics, 79(1), 145–179. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2005.02.002
  8. [8] Shibani Tazraji, A., & Khodamipoor, A. (2018). Investigating the moderating role of real earnings management on the relationship between customer focus and tax avoidance--evidence from Tehran Stock Exchange. Journal of accounting knowledge, 9(2), 103-129. (In Persian). https://jak.uk.ac.ir/article_2046_c76c643929293e94f8463b7fbc953f50.pdf
  9. [9] Wang, Z., Hsieh, T. S., & Sarkis, J. (2018). CSR performance and the readability of CSR reports: Too good to be true? Corporate social responsibility and environmental management, 25(1), 66–79. https://doi.org/10.1002/csr.1440
  10. [10] Aghaei, M., Hasani, H., & Bagheri, H. (2018). The role of managerial ability in corporate tax avoidance: Evidence from the Tehran stock exchange. Empirical studies of financial accounting, 15(57), 24-47. (In Persian). https://doi.org/10.22054/qjma.2018.8912
  11. [11] Park, J., Ko, C. Y., Jung, H., & Lee, Y. S. (2016). Managerial ability and tax avoidance: Evidence from Korea. Asia-pacific journal of accounting & economics, 23(4), 449–477. https://doi.org/10.1080/16081625.2015.1017590
  12. [12] Allen, F., Babus, A., & Carletti, E. (2009). Financial crises:?Theory and evidence. Annual review of financial economics, 1(1), 97–116. https://doi.org/10.1146/annurev.financial.050808.114321
  13. [13] Barrot, J. N., & Sauvagnat, J. (2016). Input specificity and the propagation of idiosyncratic shocks in production networks. The quarterly journal of economics, 131(3), 1543–1592. https://doi.org/10.1093/qje/qjw018
  14. [14] Nemati, M. (2022). Investigating the moderating effect of customer focus on the relationship between earnings management and business strategy with bankruptcy risk. The 7th international conference on new perspectives in management, accounting and entrepreneurship, Tehran, Iran. Civilica. (In Persian). https://civilica.com/doc/1514118/
  15. [15] Bushee, B. J. (1998). The influence of institutional investors on myopic R&D investment behavior. Accounting review, 305–333. https://www.jstor.org/stable/248542
  16. [16] Guenther, D. A., Matsunaga, S. R., & Williams, B. M. (2017). Is tax avoidance related to firm risk?. The accounting review, 92(1), 115–136. https://doi.org/10.2308/accr-51408
  17. [17] Rajan, R., & Zingales, L. (1996). Financial dependence and growth. https://www.nber.org/papers/w5758?utm_source

دانلود

چاپ شده

2026-06-14

شماره

دوره 3 شماره 1 (2026): Strategic Studies in Financial Management and Insurance

نوع مقاله

مقالات شماره جاری

ارجاع به مقاله

فرج خواه ا. . (2026). بررسی رابطه بین تمرکز مشتری و اجتناب مالیاتی در بورس اوراق بهادار تهران. مطالعات راهبردی در مدیریت مالی و بیمه, 3(1), 46-56. https://doi.org/10.22105/ssfmi.v3i1.103
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

مقالات مشابه

##common.pagination##

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.