تاثیر انگیزه‌های شخصی مدیران بر اجتناب مالیاتی با تاکید بر کنترل‌های داخلی

نویسندگان

  • نازنین بشیری منش * گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. https://orcid.org/0000-0002-2448-4981
  • وحید عراض پور گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
  • ملیحه قائمی گروه حسابداری، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.

https://doi.org/10.22105/ssfmi.v3i1.102

چکیده

هدف: هدف این پژوهش بررسی و تبیین تاثیر انگیزه‌های شخصی مدیران بر اجتناب مالیاتی شرکت‌ها با تاکید بر نقش تعدیل‌گر کنترل‌های داخلی است. در این راستا، دو بعد اصلی از انگیزه‌های شخصی مدیران شامل پاداش هیات‌مدیره و مالکیت مدیریتی موردتوجه قرار گرفته و تلاش شده است تا نحوه اثرگذاری این عوامل بر رفتارهای اجتناب مالیاتی شرکت‌ها در چارچوب کیفیت کنترل‌های داخلی تحلیل شود.

روش‌شناسی پژوهش: پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و از حیث روش، از نوع علی-پس از وقوع (پس‌رویدادی) است. جامعه آماری شامل کلیه شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران بوده که با استفاده از روش حذف سیستماتیک، 133 شرکت به‌عنوان نمونه آماری انتخاب شده‌اند. دوره زمانی موردبررسی سال‌های 1392 تا 1401 را در برمی‌گیرد. داده‌های موردنیاز از صورت‌های مالی و منابع آرشیوی استخراج شده و برای آزمون فرضیه‌ها از مدل‌های رگرسیون چندمتغیره استفاده شده است. همچنین، نقش کنترل‌های داخلی به‌عنوان متغیر تعدیل‌گر در روابط بین متغیرهای اصلی مدل لحاظ گردیده است.

یافته‌ها: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که انگیزه‌های شخصی مدیران در قالب پاداش هیات‌مدیره تاثیر مثبت و معناداری بر اجتناب مالیاتی دارد، به‌گونه‌ای که افزایش سطح پاداش‌ها می‌تواند مدیران را به اتخاذ سیاست‌های تهاجمی‌تر در حوزه مالیات ترغیب نماید. در مقابل، مالکیت مدیریتی تاثیر معناداری بر اجتناب مالیاتی نشان نمی‌دهد. علاوه ‌بر ‌این، ضعف در کنترل‌های داخلی به‌عنوان یک عامل تقویت‌کننده، رابطه بین پاداش هیات‌مدیره و اجتناب مالیاتی را تشدید می‌کند؛ درحالی‌که این عامل در رابطه بین مالکیت مدیریتی و اجتناب مالیاتی نقش معناداری ایفا نمی‌کند.

اصالت/ارزش‌افزوده علمی: این پژوهش با ترکیب دو حوزه مهم انگیزه‌های مدیریتی و کیفیت کنترل‌های داخلی در تبیین رفتارهای اجتناب مالیاتی، خلأ موجود در ادبیات حسابداری و مالی را تا حدی پوشش می‌دهد. همچنین، استفاده از داده‌های واقعی بازار سرمایه ایران و بررسی هم‌زمان نقش متغیرهای انگیزشی و کنترلی، می‌تواند بینش‌های کاربردی ارزشمندی برای سرمایه‌گذاران، تحلیلگران مالی، سیاست‌گذاران و نهادهای نظارتی فراهم آورد.

کلمات کلیدی:

اجتناب مالیاتی، مالکیت مدیریتی، کنترل داخلی

مراجع

  1. [1] Shahbazian, H. (1994). The evolution of direct taxes in iran from 1986 to today [Thesis]. (In Persian). https://noordoc.ir/thesis/88224.
  2. [2] Rego, S. O., & Wilson, R. (2012). Equity risk incentives and corporate tax aggressiveness. Journal of accounting research, 50(3), 775–810. https://doi.org/10.1111/j.1475-679X.2012.00438.x
  3. [3] Minnick, K., & Noga, T. (2010). Do corporate governance characteristics influence tax management? Journal of corporate finance, 16(5), 703–718. https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2010.08.005
  4. [4] Hanlon, M., & Heitzman, S. (2010). A review of tax research. Journal of accounting and economics, 50(2–3), 127–178. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2010.09.002
  5. [5] Armstrong, C. S., Blouin, J. L., & Larcker, D. F. (2012). The incentives for tax planning. Journal of accounting and economics, 53(1–2), 391–411. https://doi.org/10.1016/j.jacceco.2011.04.001
  6. [6] Hribar, P., & Collins, D. W. (2002). Errors in estimating accruals: Implications for empirical research. Journal of accounting research, 40(1), 105–134. https://doi.org/10.1111/1475-679X.00041
  7. [7] Desai, M. A., & Dharmapala, D. (2006). Corporate tax avoidance and high-powered incentives. Journal of financial economics, 79(1), 145–179. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2005.02.002
  8. [8] Wilson, R. J. (2009). An examination of corporate tax shelter participants. The accounting review, 84(3), 969–999. https://doi.org/10.2308/accr.2009.84.3.969
  9. [9] Myers, J. N., Myers, L. A., & Skinner, D. J. (2007). Earnings momentum and earnings management. Journal of accounting, auditing & finance, 22(2), 249–284. https://doi.org/10.1177/0148558X0702200211
  10. [10] Tucker, J. W., & Zarowin, P. A. (2006). Does income smoothing improve earnings informativeness? The accounting review, 81(1), 251–270. https://doi.org/10.2308/accr.2006.81.1.251
  11. [11] Mohammadi, J., & Naghizadi, N. (2016). The effect of agency costs on the relationship between managerial ownership and accounting conservatism [presentation]. Fifth national conference on modern management sciences, Gorgan, Iran. Civilica. (In Persian). https://civilica.com/doc/561246/
  12. [12] Abdi, R., Zeinali, M., & Taghizadeh Khanghah, V. (2017). The effect of managerial ownership on the relationship between free cash flows and investment inefficiency 157-185. Financial accounting and auditing research, 9(35), 157-185. (In Persian). https://www.sid.ir/paper/197937/fa
  13. [13] Hajiha, Z., Oradi, J., & Salehabadi, M. (2017). Weakness in internal control and delay in audit report. Financial accounting, 9(33), 78-96. (In Persian). https://sid.ir/paper/168162/fa
  14. [14] Hassas Yeganeh, Y., & Taghinataj Malakshah, G. (2006). Relation between internal control reporting and the user’s decision making: in Tehran security exchange market. Empirical studies in financial accounting, 4(14), 133-176. (In Persian). https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.28210166.1385.4.14.5.8
  15. [15] Nemat Pajouh, E. (2002). Inadequacies and obstacles in establishing internal control. Accountant, 151, 23-27. (In Persian). https://sid.ir/paper/495312/fa
  16. [16] Graham, J. R., & Tucker, A. L. (2006). Tax shelters and corporate debt policy. Journal of financial economics, 81(3), 563–594. https://doi.org/10.1016/j.jfineco.2005.09.002
  17. [17] Natalia, M., Carolina, V., & Joni, J. (2021). Relationship between corporate social responsibility disclosure, corporate governance, and tax avoidance. KINERJA, 25(1), 79-90. https://doi.org/10.24002/kinerja.v25i1.4198
  18. [18] Fakhar, M., Faghani Makrani, K., & Fazeli, N. (2023). Investigating the impact of factors affecting tax avoidance and presenting an optimal tax avoidance prevention model. Accounting and auditing research, 15(59), 63-86. (In Persian). https://www.iaaaar.com/article_185327.html
  19. [19] Tousinejad, M., & Babaei, G. (2023). Investigating the role of the company’s strategic system on the relationship between tax avoidance and managers’ desire for power. Quarterly journal of dynamic management and business analysis, 2(1), 354. (In Persian). https://www.dmbaj.org/index.php/dmba/article/view/12
  20. [20] Nasiri, S., Kaab Omeir, A., & Dorseh, S. S. (2020). Impact of environmental uncertainty on tax avoidance and tax evasion of listed companies in Tehran stock exchange. Journal of management accounting and auditing knowledge, 9(36), 41-52. (In Persian). https://www.jmaak.ir/article_16928.html?lang=en
  21. [21] Kavianifard, H., Khajoui, S., & Awazzadeh Fatah, F. (2019). The effect of CEO power components on tax reduction policies. Financial accounting research, 70(2), 47-70. (In Persian). https://www.sid.ir/paper/1062169/fa
  22. [22] Hajianejad, A., & Danesh Sararudi, S. R. (2019). Investigating the effect of agency cost and liquidity on tax avoidance through profitability. Danesh Akbar, (36), 115-136. (In Persian). https://www.magiran.com/p1989342
  23. [23] Fallah Sougheh, A., Kheradyar, S., Pourali, M. R., & Samadi Largani, M. (2023). The factors affecting tax avoidance using linear regression equations. Journal of management accounting and auditing knowledge, 12(45), 533-544. (In Persian). https://www.jmaak.ir/article_23524.html
  24. [24] Sheybani Tezerji, A., Khodamipour, A., & Pourheidari, O. (2018). Investigating the effect of customer concentration on tax avoidance, considering firm’s market share. Accounting and auditing review, 25(2), 215-232. (In Persian). https://doi.org/10.22059/acctgrev.2018.239298.1007667
  25. [25] Koester, A., Shevlin, T., & Wangerin, D. (2017). The role of managerial ability in corporate tax avoidance. Management science, 63(10), 3285-3310. (In Persian). https://qjma.atu.ac.ir/article_8912_1669.html?lang=en
  26. [26] Hasani Alghar, M., & Sheri Anaghiz, S. (2017). Examination of the effects of the managerial ability on tax avoidance. Journal of accounting knowledge, 8(1), 107-134. (In Persian). https://doi.org/10.22103/jak.2017.1649
  27. [27] Khajavi, S., Rezaei, G., & Fani, L. (2022). The relationship between tax avoidance and weak internal controls. Judgment and decision making in accounting, 1(1), 47-66. (In Persian). http://sid.ir/paper/1400526/fa
  28. [28] Taherifard, Ahmad Reza; Salehi, A. K. (2016). Investigating the relationship between ceo role duality and tax avoidance in companies listed on the tehran stock exchange. The fifth international conference on accounting and management and the second conference on entrepreneurship and open innovations, tehran, mehr eshraq conferences. Civilica. (In Persian). https://civilica.com/doc/501529/
  29. [29] Lv, W., Meng, Q., Cao, Y., & Liu, J. (2025). Impact and moderating mechanism of corporate tax avoidance on firm value from the perspective of corporate governance. International review of financial analysis, 99, 103926. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2025.103926
  30. [30] Azenzoul, A., Mahouat, N., Mokhlis, K., & Moussaid, A. (2025). Digital transformation and corporate tax avoidance: Evidence from Moroccan listed firms. Journal of risk and financial management, 18(10), 575. https://www.mdpi.com/3535942
  31. [31] Rakhmayani, A., Aresteria, M., & Sulestiyono, D. (2024). Internal control and tax avoidance: a possible mitigation effort. Proceeding international conference on accounting and finance (pp. 354–358). Diponegoro University. https://journal.uii.ac.id/inCAF/article/view/32668
  32. [32] Martiana, B. E., & Husnaini, W. (2024). The Effect of Managerial Ownership on Tax Avoidance with Firm Size as a Moderating Variable. International journal of business and quality research, 2(01), 188–206. https://doi.org/10.63922/ijbqr.v2i01.786
  33. [33] Wenwu, X., Khurram, M. U., Qing, L., & Rafiq, A. (2023). Management equity incentives and corporate tax avoidance: Moderating role of the internal control. Frontiers in psychology, 14, 1096674. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2023.1096674
  34. [34] Kurauone, O., Kong, Y., Sun, H., Muzamhindo, S., Famba, T., & Taghizadeh-Hesary, F. (2021). The effects of International Financial Reporting Standards, auditing and legal enforcement on tax evasion: Evidence from 37 African countries. Global finance journal, 49, 100561. https://doi.org/10.1016/j.gfj.2020.100561
  35. [35] Wen, W., Cui, H., & Ke, Y. (2020). Directors with foreign experience and corporate tax avoidance. Journal of corporate finance, 62, 101624. https://doi.org/10.1016/j.jcorpfin.2020.101624
  36. [36] Khaoula, F., & Moez, D. (2019). The moderating effect of the board of directors on firm value and tax planning: Evidence from European listed firms. Borsa istanbul review, 19(4), 331–343. https://doi.org/10.1016/j.bir.2019.07.005
  37. [37] Jamei, R., Koolivand, Z., & Mohammadi Klareh, N. (2020). Investigating the relationship between weak internal control and audit fees with emphasis on political connections in companies listed on the Tehran Stock Exchange. Journal of financial accounting research, 12(2), 99-114. (In Persian). https://www.sid.ir/paper/1062227/fa

دانلود

چاپ شده

2026-06-10

شماره

دوره 3 شماره 1 (2026): Strategic Studies in Financial Management and Insurance

نوع مقاله

مقالات شماره جاری

ارجاع به مقاله

بشیری منش ن., عراض پور و. ., & قائمی م. . (2026). تاثیر انگیزه‌های شخصی مدیران بر اجتناب مالیاتی با تاکید بر کنترل‌های داخلی. مطالعات راهبردی در مدیریت مالی و بیمه, 3(1), 28-45. https://doi.org/10.22105/ssfmi.v3i1.102
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

مقالات مشابه

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.