ارزیابی تاثیر کیفیت نهادی و حاکمیت شرکتی بر کارایی بانک‌های ایران: تحلیل ترکیبی شاخص‌های نهادی و کارایی DEA

نویسندگان

  • زهره امیری * گروه مهندسی مالی، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. https://orcid.org/0009-0000-3029-2938
  • محسن رستمی ‌مال خلیفه گروه ریاضی و علوم کامپیوتر، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.

https://doi.org/10.22105/ssfmi.v2i4.92

چکیده

هدف: کارایی بانک‌ها یکی از ارکان اساسی ثبات مالی و رشد اقتصادی است که تحت تاثیر عوامل درونی و بیرونی قرار دارد. در سال‌های اخیر، نقش کیفیت نهادی و حاکمیت شرکتی در تبیین عملکرد و کارایی بانکی موردتوجه فزاینده قرار گرفته است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تاثیر کیفیت نهادی و حاکمیت شرکتی بر کارایی بانک‌های ایرانی با استفاده از رویکرد ترکیبی تحلیل پوششی داده‌ها و مدل‌های اقتصادسنجی پانلی انجام شده است.

روش‌شناسی پژوهش: این تحقیق از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-تحلیلی است. داده‌های مورداستفاده شامل اطلاعات مالی بانک‌های تجاری ایران و شاخص‌های حکمرانی جهانی در دوره زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۳ است. در مرحله نخست، امتیاز کارایی فنی بانک‌ها با استفاده از مدل تحلیل پوششی داده‌ها (DEA) ورودی‌محور با بازدهی متغیر نسبت به مقیاس محاسبه شد. در مرحله دوم، تاثیر کیفیت نهادی و سازوکارهای حاکمیت شرکتی بر امتیازهای کارایی از طریق مدل رگرسیون توبیت پانلی بررسی گردید.

یافته‌ها: نتایج نشان می‌دهد میانگین کارایی بانک‌های ایرانی پایین‌تر از مرز کارا بوده و بخش قابل‌توجهی از بانک‌ها با ناکارایی فنی مواجه‌اند. همچنین کیفیت نهادی و حاکمیت شرکتی تاثیر مثبت و معناداری بر کارایی بانک‌ها دارند، درحالی‌که ریسک اعتباری اثر منفی بر کارایی دارد.

اصالت/ارزش افزوده علمی: یافته‌ها بیانگر آن است که بهبود هم‌زمان محیط نهادی و ساختارهای حاکمیت شرکتی می‌تواند نقش مهمی در ارتقای کارایی و کاهش تخصیص نادرست منابع در نظام بانکی ایران ایفا کند. نتایج این پژوهش دلالت‌های سیاستی مهمی برای مقامات پولی، نهادهای نظارتی و مدیران بانکی در طراحی اصلاحات نهادی و تقویت نظام راهبری بانک‌ها فراهم می‌آورد.

کلمات کلیدی:

کارایی بانک‌ها، کیفیت نهادی، حاکمیت شرکتی، تحلیل پوششی داده‌ها، بانک‌های ایران

مراجع

  1. [1] Cooper, W. W., Seiford, L. M., & Zhu, J. (2011). Data envelopment analysis: History, models, and interpretations. In Handbook on data envelopment analysis (pp. 1–39). Springer. https://doi.org/10.1007/978-1-4419-6151-8_1
  2. [2] Kaufmann, D., Kraay, A., & Mastruzzi, M. (2009). Governance matters VIII: Aggregate and individual governance indicators 1996–2008. Policy research working paper, 4978, 2–6. https://cdi.mecon.gob.ar/bases/doc/bm/wps/4978.pdf
  3. [3] Lie, L. (2023). OECD principles of corporate governance. In Encyclopedia of sustainable management (pp. 1–4). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-02006-4_1181-1
  4. [4] Saif, V. (2015). The corporate governance in banking sector of Iran challenges, expectations. Trend of economic research, 21(68), 15-53. (In Persian). https://www.sid.ir/paper/202237/en
  5. [5] Group, W. B. (2022). Global economic prospects, January 2022. World Bank Publications. https://openknowledge.worldbank.org/entities/publication/5e507f1e-3f54-592a-b0c0-eb655535a6cd
  6. [6] Ha, D., & Nguyen, Y. (2023). Institutional quality’s influence on financial inclusion’impact on bank stability. Cogent economics & finance, 11(1), 2190212. https://doi.org/10.1080/23322039.2023.2190212
  7. [7] Namdari, R., Eghbali, A., & Usefi, R. (2010). Performance evaluation on state banks using DEA. Financial knowledge of security analysis (financial studies), 3(7), 97-121. (In Persian). https://sid.ir/paper/200234/en
  8. [8] Huynh, A. N. Q., & Phan, N. T. B. (2025). Digitalization, innovation and firm outcomes: A systematic review. Journal of financial economic policy. https://doi.org/10.1108/JFEP-10-2024-0303
  9. [9] Dastkhat Gashti, S. S., & Gorjizadeh, D. (2023). Examining the theories of financial transparency and institutional quality in the banking industry. Journal of accounting and management vision, 6(80), 25-39. (In Persian). https://www.jamv.ir/article_174605_en.html?lang=fa
  10. [10] North, D. C. (1993). Institutions, transaction costs and productivity in the long run. Economic History. https://econwpa.ub.uni-muenchen.de/econ-wp/eh/papers/9309/9309004.pdf
  11. [11] Ramazan Ahmadi, M., Abdolmajid Ahangari, A., & Hajeb, H. R. (2019). Investigating the simultaneous effect of corporate governance and audit quality on earnings quality with the mediating role of capital structure and financial performance. Journal of asset management and financing, 7(1), 83-102. (In Persian). https://doi.org/10.22108/amf.2018.111931.1274
  12. [12] Halaç, U., Durak, M. G., & Çelik, İ. (2025). The effect of institutional quality on banking performance in emerging countries. Panoeconomicus, (00), 16. https://doi.org/10.2298/PAN220106016H
  13. [13] El-Chaarani, H., Abraham, R., & Skaf, Y. (2022). The impact of corporate governance on the financial performance of the banking sector in the MENA (Middle Eastern and North African) region: An immunity test of banks for COVID-19. Journal of risk and financial management, 15(2), 82. https://doi.org/10.3390/jrfm15020082

دانلود

چاپ شده

2026-03-08

شماره

دوره 2 شماره 4 (2025): Strategic Studies in Financial Management and Insurance

نوع مقاله

مقالات شماره جاری

ارجاع به مقاله

امیری ز., & رستمی ‌مال خلیفه م. (2026). ارزیابی تاثیر کیفیت نهادی و حاکمیت شرکتی بر کارایی بانک‌های ایران: تحلیل ترکیبی شاخص‌های نهادی و کارایی DEA. مطالعات راهبردی در مدیریت مالی و بیمه, 2(4), 258-265. https://doi.org/10.22105/ssfmi.v2i4.92
Crossref
Scopus
Google Scholar
Europe PMC

مقالات مشابه

##common.pagination##

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.